دیوانه واقعی کیست؟
لوگو های حمایتی 13 آبان
شهادت گروهي از سران قبايل و عشاير استان سيستان و بلوچستان
آشناي غربت تو، رستگاره روز محشر
آيت‌الله سبحاني: بايد آزادي به قبور ائمه بقيع بازگردد
نگرانم نکند دیگر نباشند ....
روایت سعید قاسمی از دیدار هنرمندان دفاع مقدس با رهبر انقلاب
عید زیبای فطر
روز تمایز متعهدین از منافقین
آفتاب سرخ محراب

پاسخ :

با عرض سلام و تحیت.
دوست محترم!
درمان حسد، دو ركن اساسى دارد: درمان نظرى؛(شناخت ابعاد و نتایج آن در دنیا و آخرت) و درمان عملى.
یك. درمان نظرى‏
درمان نظرى حسد زمینه‏ها و ابعاد مختلفى دارد؛ از جمله:
1. شناسایى ریشه‏ها، علل و عوامل پدید آورنده و رشد دهنده حسد؛
2. گستره، انواع و اشكال بروز حسد؛
3. زیان‏هاى فردى و اجتماعى حسد؛
4. انگاره‏ها و دانسته‏هایى كه تأثیر مستقیم در درمان حسد و یا كاهش آثار آن دارند.
نمی توان به همه این زوایا پرداخت، ولی به نکاتی توجه بفرمایید:
الف: حسد، نه تنها زیانى براى شخص مورد حسد(محسود) ندارد؛ بلكه چه بسا به نفع او و به ضرر حسود است؛ زیرا در صورتی که حسادت دیگران موجب غیبت یا تهمت محسود شود، این كار باعث از بین رفتن گناهان او و به دوش كشیده شدن آنها توسط حسود نیز مى‏گردد.
علاوه بر این حسد به سبب خصوصیاتی که دارد، معمولا انسان حسود را از درون می خورد، و این تعادل روانی شخص را از بین می برد. این نه تنها به کار او نمی آید، بلکه توفیقات دیگر او را هم از بین می برد. این که در روایت آمده است: "الحسود لایسود" ـ یعنی حسود به سیادت و آقایی نمی رسد ـ رجوع به همین ناتوانی روحی شخص حسود دارد.
انسان خردمند، هیچ گاه ضرر خود را نمى‏خواهد و کاری نمی کند که متضرر شود.
ب. خداوند بنابر حكمت بالغه خود، نظام جهان را به گونه‏اى قرار داده است كه انسان‏ها از جهاتى - چون استعداد، قیافه، مال، خانواده و ... - با یكدیگر تفاوت‏هایى داشته باشند. یكى از حكمت‏هاى این مسئله، امتحان و ابتلایى است كه باید برقرار باشد. اگر آدمى حقیقت این مطلب را درك كند و به عمق آن دست یابد، آن گاه بر موقعیت دیگران رشك نخواهد برد؛ چرا كه همه این موهبت‏ها و تفاوت‏ها را به جهت جریان حركت زندگى و فلسفه‏اى كه وراى آن است، مى‏داند. افزون بر آن این نكته را در نظر دارد كه هر نعمتى مسئولیت‏هاى سنگینى نیز در پى دارد و تحمل هر كاستى و صبورى در برابر هر مشكلى، پاداش‏هاى بزرگى به ارمغان مى‏آورد.
ج. توجه به معاد و نعمت‏ها و درجات والاى پرهیزگاران در قیامت و آخرت، آدمى را از چشم دوختن به متاع دنیا بازمى‏دارد. خداوند در قرآن خطاب به پیامبر(ص) مى‏فرماید: «ولاتَمُدَّنَّ عَیْنَیْكَ إِلى‏ ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ وَلاتحْزَنْ عَلَیْهِمْ» یعنی چشم از این متاع ناقابل دنیوى كه به برخى داده‏ایم [ براى امتحان‏]، بازگیر و بر اینان اندوه مخور.(حجر/88)
اگر آدمى حقیقت زندگی دنیا را ـ که همان گذرگاه آخرت باشد ـ دریابد، دیگر چشم به امكانات و برخوردارى‏هاى این و آن نخواهد دوخت و عمر خود را بر سر این غصه گزاف نخواهد گذاشت، چرا که اینها ارزش اصیل برای او نخواهد داشت. همه چیز گذاشتنی و رفتنی است.
د. بسیارى از نعمت‏هایى كه به دیگران مى‏رسد، جنبه اختصاصى ندارد و با تلاش و كوشش، همراه با درایت و بینش مى‏توان بهتر از آن را نیز فراچنگ آورد. بنابراین راه رشد، ترقّى و تعالى بسته نیست؛ ولی باید واقع‏بینانه راه آن را شناخت و در جهت آن اقدامات لازم را به عمل آورد.
دو. درمان عملى‏
بدون درمان عملى و تلاش و مجاهدت براى ریشه كنى بیمارى خطرناك حسد، نمى‏توان سلامت نفس از این صفت ناپسند انتظار كشید. از این رو كاربست شیوه‏هاى عملى در این راستا ضرورى و اجتناب‏ناپذیر است. پاره‏اى از این روش‏ها عبارت است از:
1. رفتار مخالف: عمل بر ضد مقتضاى حسد در گفتار و كردار؛ مثلا توصیه شده که انسان در برابر شخصی که به او حسد می ورزد تواضع و خیرخواهى کند. این عمل در اول سخت است، ولی کم کم محبت ایجاد می کند و ریشه حسد را از بین می برد.
مرحوم آیة الله سید رضا صدر به استناد سخن پیامبر اكرم‏(ص) که فرموده اند: "اذا حسدت فلاتبع" ـ یعنی نگامى كه رشك ورزیدى، در پى آن مرو.("بحارالانوار"، ج74، ص153 و ص122) ـ مى‏نویسد: "آن چه كه حسود در مقام عمل باید انجام دهد، چیزى است كه در آغاز بر او بسیار تلخ و ناگوار مى‏باشد. البته دارو تلخ است، ولى سرانجام شیرین دارد. حسود باید آنچه را دلش مى‏خواهد، نكند. براى مثال اگر دلش مى‏خواهد كه از كسى بدگویى كند و رسوایش سازد، دهان خود را ببندد و دندان بر جگر بگذارد و كلمه‏اى بر زبان نراند؛ اگر آزردن كسى را مى‏خواهد، او را نیازارد؛ اگر مى‏خواهد براى نابودى یا سرنگونى كسى به وسایلى متشبث شود، نشود؛ و به طور كلى خواسته دل را زیر پا بگذارد."("حسد"، سید رضا صدر، ص 298 ـ 299)
این روش وقتى به كمال مى‏رسد كه به جاى پیروى از حسد، شخصى عكس آن عمل را انجام دهد. به عنوان مثال نسبت به كسى كه به او رشك مى‏برد، خوبى كند؛ از خوبى‏هاى او نزد دیگران سخن بگوید؛ در حق او دعا كند، و از صمیم قلب از خداوند بخواهد كه نعمت‏هایش را بر آن شخص افزون گرداند.
2. یادكرد نعمت‏ها: هرگاه از متنعّم بودن شخصى ناراحت و آزرده شد، باید متذكر نعمت‏هایى شود كه خداوند به خود او داده است؛ چرا كه خداى كریم هیچ فردى را محروم از همه نعمت‏ها نمى‏كند. همچنین اگر در زندگى خود گرفتار مشكلاتى است، باید افرادى را به یاد آورد كه مشكلات بیشترى نسبت به او دارند.
3. تقویت عقل: انسان باید عقل خود را با عمل تقویت كند. اگر آدمى از نیروى عقل و خرد به خوبى استمداد جوید و آن را بر دیگر قواى خود، حاكم و از آن پیروى كند، به تدریج عقلش تقویت خواهد شد، و هر اندازه به آن پشت و بر خلاف رهنمودهاى عقل عمل كند، به تضعیف آن پرداخته است. یكى از راه‏هاى تقویت عقل، گسترش معرفت و نگاه دینی به عالم و آدم و پیروى از رهنمودهاى پیامبران است؛ زیرا تعالیم آنان بازگشاینده گنجینه‏هاى خرد است: «ویثیروا لهم دفائن العقول».("بحارالانوار"، ج 11، ص 60)
4. تبدیل حسد به غبطه: علت اصلى حسد، ناراحتى انسان از عدم موفقیت خویش است؛ یعنى انسان حسود در نزد خود می گوید چرا او پیشرفت نكرده و دیگرى رشد كرده است. حسود به جاى تلاش براى رشد خویش، مى‏خواهد رشد دیگرى را متوقف كند؛ حال اگر انسان توجه كند كه شكست دیگرى، هیچ كمك و سودى براى او ندارد، بلكه چه بسا مشكلاتى نیز به بار مى‏آورد، در این صورت راه درست را انتخاب مى‏كند، و به جاى تخریب دیگران، مى‏كوشد خود را مانند آنان به موفقیت برساند. این حالت انسان "غبطه" نام دارد. غبطه نه تنها بد نیست، بلكه موجب رشد و ترقى انسان مى‏گردد. در روایات غبطه بر خلاف حسد ممدوح شمرده شده است. معمولا کار نیک با یاری خداوند هم همراه خواهد شد.
مى‏توان با تبدیل حسد به غبطه، راه رشد و ترقى را بر خود باز نمود و از آثار منفى آن در امان ماند.
5. خوش‏بینى: یكى از آفات حسد این است كه باعث مى‏شود شخص حسود، به خوبى‏ها و درست‏كارى‏هاى دیگران با سوء ظن نگریسته و آن را حمل بر ریاكارى، عوام فریبى و... ‏كند، و به تخریب چهره مردم بپردازد. همانطور که گذشت، به مقتضای عمل بر ضد مقتضای حسد خوب است انسان تلاش کند نگاه خوش بینانه و برخورد دوستانه و صمیمانه با دیگران و به خصو شخص حسود داشته باشد.
6. دعا: تضرع و درخواست از خداوند، در پیراستن نفس از آلودگى‏ها - از جمله حسد - بسیار مفید و سودمند است. از جمله دعاهایى كه در تصفیه نفس و پالایش آن تأثیر به سزایى دارد، دعاى شریف "مكارم الاخلاق" از صحیفه سجادیه مى‏باشد.
7. تلقین: تلقین یكى از راه‏هاى پیراستن نفس از صفات ناپسند است. هر گاه شراره‏هاى حسد در دل زبانه كشید، شخص مى‏تواند قدرى در خود تأمل كند، و به خود بگوید: "نه، من دیگر حسود نیستم"، "من دیگر خوب شده‏ام"، "من از حسد نفرت دارم و ریشه شیطانى حسد را از وجود خود كنده‏ام" و "اى شیطان! از من دور شو كه دیگر مرا با تو كارى نیست.
با آرزوی توفیق.
موسسه ذکر ـ قم.
باستانی.

| لینک این مطلب در وبلاگ شما |